Badam człowieka
w systemie bezpieczeństwa.

Artykuł analizuje wpływ separatyzmu na bezpieczeństwo państw i regionów, koncentrując się na przykładach z Azji. Punktem wyjścia jest napięcie między dążeniem państwa do zachowania integralności terytorialnej a potrzebą ochrony tożsamości, praw i bezpieczeństwa społeczności separatystycznych. Na podstawie konfliktów w Palestynie, Górskim Karabachu i na Cyprze oraz innych ruchów obecnych na kontynencie azjatyckim pokazuję, że separatyzm rzadko pozostaje wyłącznie problemem wewnętrznym. Prowadzi często do zaangażowania państw trzecich, zmienia relacje międzynarodowe i może destabilizować całe regiony. Jednocześnie nie sposób ocenić go wyłącznie jako zagrożenia: dla części mniejszości narodowych i etnicznych autonomia lub secesja stanowią próbę ochrony ich praw, tożsamości i możliwości rozwoju. Artykuł wskazuje zatem, że wpływ separatyzmu na bezpieczeństwo zależy od perspektywy uczestników konfliktu, jego uwarunkowań oraz metod wykorzystywanych do realizacji celów politycznych.

Przedmiotem artykułu jest polityka władz Republiki Serbskiej wobec instytucji Bośni i Hercegowiny od przyjęcia konkluzji Zgromadzenia Narodowego Republiki Serbskiej 10 grudnia 2021 r. do uchylenia sześciu ustaw 18 października 2025 r. Celem badania było ustalenie, czy działania te prowadziły do wytworzenia trwałej zdolności secesyjnej, czy też służyły ograniczaniu wykonywania kompetencji państwowych bez przeprowadzenia secesji. Zastosowano analizę instytucjonalną oraz ustrukturyzowaną analizę dokumentów. Porównano zakres aktów normatywnych, czynności wykonawczych i ich trwałość w odniesieniu do sądownictwa, organów ścigania, administracji wyborczej, obronności i podatków pośrednich. Ustalono, że eskalacja miała charakter selektywny. Najsilniej obejmowała instytucje zdolne do kontroli lub sankcjonowania elit Republiki Serbskiej, podczas gdy współpraca zapewniająca dochody i usługi publiczne była utrzymywana. Różnica między szerokimi deklaracjami a ograniczonym wykonaniem, niewielka skala odejść z instytucji państwowych oraz uchylenie ustaw w październiku 2025 r. wskazują, że analizowana polityka nie tworzyła kompletnej infrastruktury niepodległego państwa. Jej rezultatem było natomiast okresowe osłabienie jurysdykcji, pewności prawa i zdolności koordynacyjnej Bośni i Hercegowiny. Separatyzm bez secesji stanowił zatem sposób prowadzenia konfliktu o zakres i wykonalność kompetencji państwowych, a zarazem instrument ochrony pozycji politycznej władz Republiki Serbskiej.